Od mezokosmosu do kosmosu: człowiek w poszukiwaniu swojego oikos

  • Zbigniew Łepko, SDB Institute of Ecology and Bioethics Cardinal Stefan Wyszynski University, Warsaw
Słowa kluczowe: człowiek, mezokosmos, kosmos, oikos, Jakob von UexkĂźll

Abstrakt

Niniejsze opracowanie nawiÄzuje do stworzonej przez Jakoba von UexkĂźlla cybernetycznej koncepcji obecnoĹci istoty Ĺźywej w Ĺrodowisku naturalnym. Wskazuje ona na poznawcze podstawy obecnoĹci istoty Ĺźywej w otoczeniu. W tym ujÄciu istota Ĺźywa jest podmiotem. PrzeksztaĹca ona bowiem swoje otoczenie w swoje Ĺrodowisko, czyli w optymalny dla swojego przetrwania Ĺwiat Ĺrednich miar, zwany mezokosmosem. Tak rozumiany mezokosmos jest utoĹźsamiany zarĂłwno z niszÄ ekologicznÄ istoty Ĺźywej,
jak i z jej niszÄ kognitywnÄ. MoĹźna wiÄc powiedzieÄ, Ĺźe w charakterystycznym dla istot Ĺźywych dÄĹźeniu do Ĺwiata coraz lepszego, znajdujÄ one tylko taki Ĺwiat, ktĂłry odpowiada ich zdolnoĹciom poznawczym i zdolnoĹciom behawioralnym. Oznacza to, Ĺźe podstawowy zakres poznania rzeczywistoĹci przez istoty Ĺźywe wyraĹźa jego utylitarny charakter; w tym zakresie jest ono uwarunkowane genetycznie, a wiÄc jest funkcjÄ dÄĹźenia gatunku do przetrwania w Ĺrodowisku mezokosmicznym. Na tym tle ukazuje siÄ wyjÄtkowoĹÄ czĹowieka, ktĂłry dziÄki niezwykĹym zdolnoĹciom poznawczym jest w stanie przekraczaÄ mezokosmos. W szczegĂłlnoĹci dokonuje siÄ to dziÄki poznaniu naukowemu, ktĂłre w pewnym sensie jest nieograniczone i Ĺwiadczy o tym, Ĺźe Ĺrodowiskiem czĹowieka jest (moĹźe byÄ) caĹy wszechĹwiat.

Bibliografia

Eibl-Eibesfeldt Irenäus. 1980.Grundriß der vergleichenden Verhaltensforschung. Ethologie. Sechste und überarbeitete und erweiterte Auflage. München-Zürich. R. Piper & Co. Verlag.
Eibl-Eibesfeldt Irenäus. 1995. Wider die Mißtrauensgesellschaft. Streitschrift für eine bessere Zukunft. München-Zürich: R. Piper & Co. Verlag.
Gibson James J. 1986. The Senses Considered as Perceptual Systems. London: George Allen and Unwin Limited.
Gould Steven Jay. 1991. Niewczesny pogrzeb Darwina. Wybór esejów. Wybrał oraz przedmową i przypisami opatrzył Antoni Hoffman. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Kreuzer Franz, Festetics Antal.1984. Das „Du” zwischen Mensch und Tier. W Nichts ist schon dagewesen. Konrad Lorenz, seine Lehre und ihre Folgen.69-98. Piper & Co. Verlag.
Lorenz Konrad.1977. Odwrotna strona zwierciadła. Próba historii naturalnej ludzkiego poznania. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Lorenz Konrad. 1983. Der Abbau des Menschlichen. MĂźnchen-ZĂźrich: Piper & Co. Verlag,
Lorenz Konrad. 1984. Die acht TodsĂźnden der zivilisierten Menschheit, MĂźnchen-ZĂźrich: R. Piper & Co. Verlag.
Lorenz Konrad, Lorenz Konrad. 1984.Vorwort. W Über tierisches und menschliches Verhalten. Aus dem Werdegang der Verhaltenslehre. Gesammelte Abhandlungen, Band I. 9-12. R. Piper & Co. Verlag.
Lorenz Konrad, Wuketits Franz M., Vollmer Gerhard. 1983. Mesokosmos und objektive Erkenntnis – Über Probleme, die von der evolutionären Erkenntnistheorie gelöst werden, W Die Evolution des Denkens. 29-93. R. Piper & Co. Verlag.
Łepko Zbigniew. 2013. „Od etologii zwierząt do ekologii człowieka”, Studia Ecologiae et Bioethicae UKSW 11(3): 9-27.
Meyer-Abich Klaus Michael. 1993. From the Environment to the Connatural World. Cambridge: The White Horse Press.
Markl Hubert. 1986. Natur als Kulturaufgabe. Über die Beziehung des Menschen zur lebendigen Natur. Stuttgart: Deutsche Verlags-Anstalt.
Pobojewska Aldona.1998. Istota şywa jako podmiot. Łódź: Studio Wydawnicze KARTA.
Popper Karl. 1984. Auf der Suche nach einer besseren Welt. Vorträge und Aufsätze aus dreißig Jahren. München-Zürich: R. Piper / Co. Verlag.
Popper Karl, Lorenz Konrad. 1985. Die Zukunft ist offen. Das Altenberger Gespräch. Mit den Texten des Wiener Popper-Symposiums, Mßnchen-Zßrich:
R. Piper GmbH & Co. KG.
Smith Barry. 1998. „Ontologie des Mesokosmos“. Zeitschrift für Philosophische Forschung 52 (1): 521–540.
Sut Anna. 2015. „Paradygmat poznawczy etologicznej Szkoły Lorenza –Tinbergena”, Seminare 36(2): 61-71.
Uexkßll Jakob von, Kriszat Georg, Streifzßge durch die Umwelten von Tieren und Menschen. Ein Bilderbuch unsichtbarer Welten (Sammlung: Verständliche Wissenschaft, Bd. 21.), J. Springer Verlag, Berlin 1963.
UexkĂźll Jakob von. 1928. Theoretische Biologie. Berlin: J. Springer Verlag.
UexkĂźll Jakob von. 1909.Umwelt und Innenwelt der Tiere. Berlin: Springer Verlag.
Winkler Eike, Schweinkhardt Josef. 1982. Expedition Mensch. StreifzĂźge durch die Anthropologie. Mit einem Vorwort von Konrad Lorenz. Wien: Karl Ueberreuter Verlag.
Wuketits Franz M. 2012. Zivilisation in der Sackgasse. Plädoyer fßr eine artgerechte Menschenhaltung. Murnau a. Staffelsee: Mankau Verlag GmbH.
Opublikowane
2016-12-31
Dział
Z problematyki filozoficznej