Primum ethicum et primum anthropologicum et primum metaphysicum conventuntur

  • Tadeusz Biesaga, SDB Papieski Uniwersytet Jana Pawła II w Krakowie
Słowa kluczowe: doświadczenie, metafizyka, antropologia, etyka, powinność, podstawy

Abstrakt

Zasadniczą ideę artykułu wyraża jego tytuł w sformułowaniu: Primum ethicum et primum anthropologicum et primum metaphysicum conventuntur. Autor tekstu argumentuje, że w akcie poznania dana nam jest cała złożona, bogata rzeczywistość. Ów spontaniczny i powszechny akt kontaktu z rzeczywistością dzielimy na węższe zakresowo doświadczenia, stojące u podstaw poszczególnych dyscyplin filozoficznych. Czynimy to dla uchwycenia specyfiki różnych aspektów owej bogatej rzeczywistości.

Artykuł dowodzi, że jedność tych doświadczeń i oparta na niej jedność dyscyplin filozoficznych polega na tym, że podany w oparciu o doświadczenie etyczne czy antropologiczne opis tego, jakie coś jest, okazuje się niewystarczający, gdyż prowokowany jest pochodzącymi z doświadczenia metafizycznego pytaniami: dlaczego to jest takie, jakie jest. Opis w etyce powinności moralnej, domaga się na terenie antropologii odpowiedzi na pytanie: dlaczego powinienem, to co powinienem, oraz na terenie metafizyki odpowiedzi: dlaczego ostatecznie powinienem to, co powinienem. W ten sposób poznanie rozdzielone w punkcie wyjścia wymienionych dyscyplin na różne doświadczenia, łączy się w punkcie dojścia w całość, podczas wyjaśniania opisywanych w tych doświadczeniach faktów.

 

Bibliografia

Biesaga, Tadeusz. 2006. Osoba i natura w argumentacji bioetycznej. W: Substancja

– Natura – Prawo naturalne, red. Andrzej Maryniarczyk, Katarzyna Stępień

i Paweł Gondek, 411-418. Lublin: PTTA.

Biesaga, Tadeusz. 2011. Spór o właściwości prawdy: relatywizm – absolutyzm.

W: Spór o prawdę, red. Andrzej Maryniarczyk, Katarzyna Stępień i Paweł

Gondek, 299-314. Lublin: PTTA.

Biesaga, Tadeusz. 2012. Spór o dobro moralne: hedonizm – eudajmonizm – personalizm.

W: Spór o dobro, red. Andrzej Maryniarczyk, Katarzyna Stępień

i Paweł Gondek, 291-307. Lublin: PTTA.

Biesaga, Tadeusz. 2014. Spór o podstawy etyki medycznej. Teleologizm E. D. Pellegrino

a kontraktualizm R. M. Veatcha. Kraków: Wyd. UPJPII.

Czeżowski, Tadeusz. 1989. Etyka jako nauka empiryczna. W: Tadeusz Czeżowski.

Pisma z etyki i teorii wartości, red. Paweł Smoczyński, 97-104. Wrocław–Warszawa–

Kraków–Łódź: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Hołub, Grzegorz. 2010. Problem osoby we współczesnych debatach bioetycznych.

Kraków: Księgarnia Akademicka.

Krajewski, Kazimierz. 2006. Etyka jako filozofia pierwsza. Doświadczenie normatywnej

mocy prawdy jako źródło i podstawa etyki. Lublin: Wyd. KUL.

Spaemann, Robert. 1999. Genetic manipulation of human nature in the context

of human personality. W: Human genome, human person and the society of

the future, red. Juan de Dios Vial Correa i Elio Sgreccia, 340-350. Città del

Vaticano: Libreria Editrice Vaticana.

Spaemann, Robert. 2001. Osoby. O różnicy między czymś a kimś, tłum. Jarosław

Merecki. Warszawa: Oficyna Naukowa N.

Styczeń, Tadeusz. 1976. W sprawie etyki niezależnej. Roczniki Filozoficzne, 24(2),

-118.

Styczeń, Tadeusz. 1980. Etyka niezależna. Lublin: RW KUL.

Styczeń, Tadeusz. 1982. Prawda o człowieku a etyka. Roczniki Filozoficzne, 30(2),

-95.

Styczeń, Tadeusz. 1984a. Antropologia a etyka. W: Tadeusz Styczeń. W drodze do

etyki, 121-130. Lublin: RW KUL.

Styczeń, Tadeusz. 1984b. Problem autonomii etyki. W: Tadeusz Styczeń. W drodze

do etyki, 221-244. Lublin: RW KUL.

Styczeń, Tadeusz. 1993a. Uwagi o istocie moralności. W: Tadeusz Styczeń. Wprowadzenie

do etyki, 28-42. Lublin: TN KUL.

Styczeń, Tadeusz. 1993b. W sprawie etyki niezależnej. W: Tadeusz Styczeń. Wprowadzenie

do etyki, 43-82. Lublin: TN KUL.

Wojtyła, Karol. 1994. Osoba i czyn oraz inne studia antropologiczne, red. Tadeusz

Styczeń et al. Lublin: TN KUL.

Opublikowane
2018-10-18
Dział
Z problematyki filozoficznej